Jak ten nasz Acan ma się do tego zatem:

Acan - rzeczownik, rodzaj męski - staropolski zwrot grzecznościowy
odmiana - acan, acana, acanu, acanem, acanu; l.mn. acanowie
od waszmość pan → wasan
asan, asindziej, współczesne pan

"Słownik etymologiczny jezyka polskiego", Aleksander Brückner, 1927

----------------------------------------------------------------------------------------------
Ale jak powiedziałem gotów jestem zjeść markę wstydu z solą.
Co muszę uczynić, niestety bo w wykopliskach bibliotecznych potwierdził to za Panami Łozińskim i Bystroniem, A. Borowski w swych publikacjach i potwierdza tez to "Słownik Sarmatyzmu " pod jego redakcją. 

Na swe usprawiedliwienie  żec mogę tylę iż odgrywająć wiele razy postać Pana Zagłoby zbyt jestem przyzwyczajon do onego zwrotu, nigdy także nie uważałem go za zwrot obraźliwy, a tylko za pewną poufałość grzecznościową.

Wszystkich mogących się czuć obrażonymi, przez owy zwrot użyty przeze mnie co do ich osoby, uniżenie przepraszam i proszę o wybacznie z serca głebokości.
I obiecuję więcej onego zwrotu nie używać. (Chyba że do służby i rękodajnych).

Waszmość Panie Macieju, jeżeli zechcesz mi towarzyszyć przy onej miarce wstydu z solą, to najdziem jakiegoś porządnego Węgrzyna albo li zacniejszy Miodek do popicia tego specjału.
     

Zostawmy ten, jak słusznie Kasia zauważyła jałowy spór o "acana".Ze swej strony uważam temat za zamknięty.
Ad rem: przy strzelaniu z broni palnej długo chodziło mniej o celność (dopiero Anglicy zaczęli szkolić w strzelaniu do celu po wojnie o niepodległość USA) a o efekt psychologiczny. Sienkiewicz pisał np: o Lwach wojny trzydziestoletniej, że strzelali RÓWNO (nie celnie)jakby kto orzech zgryzł.Zresztą prawie każdy postrzał był śmiertelny w dłuższej perspektywie czasu, a zawsze był szokiem-kaliber miękkiego pocisku i obrażenia jakie powodował. Stąd też się wziął lęk Tatarów przed bronią palną(Beauplain)
Jeszcze w poł. XIX w. podawano osobno rannych w wyniku postrzału, jako wyeliminowanych na dłużej ze służby, a przy wnioskach orderowych podkreślano, że mimo postrzału nie opuścił pola bitwy.
Inna sprawa, obok odrzutu przy strzale-racja Panie Maćku,że granulowany bardziej kopie-dochodzi jeszcze ciężar broni-stąd hakownice, forkiety pod muszkiet czy berdysze w polskim i rosyjskim wojsku. To ważyło sporo powyżej 10 kg., a co innego jest strzelić raz czy dwa , a co innego kilkanaście razy lub i więcej.

Pozdrawiam St.

Z którego osprey'a te rysunki?

Dziękuję za rysunki. nazwy petronel wczesniej nie znałem , byłem tez przekonany,ze petrykał wyszedł z użycia dużo wcześniej.
Człek się całe życie uczy. Pytanie czy oprócz Anglii petronele,petronelowie(?) gdzieś jeszcze występowali ? Panie Maćku ma Pan rację to jakaś forma dragonów. widzę, że trzeba będzie coś o XVI wieku poczytać, bo traktowałem go po macoszemu.
Pozdrawiam Staszek