OK, bo ja gdzieś czytał,że dlatego go zaczęto granulować (w młynach prochowych) aby kopa dawał, bo jak był niegranulowany  po nasypaniu i przybiciu mało powietrza ładunek zawierał, a jak był granulowany, to pomiędzy ziarnami granulatu tego powietrza było znacznie więcej.
I kop był.

Ale ja tylko w podwarszawskiej bateryji  rakietowej  imć renegata Jaruzela służył za młodu, jak Jan III u Szwedów po Ujściu, więcem siarczystych prochów nowa modą sporządzanych zażywał.

Ja tak trochę OT.
Gdzieś kiedyś czytałam, że proch niegranulowany łatwo zamakał, zbyt łatwo wchodził w reakcje chemiczne (dając wielkie BUM!, albo, ex contrario, nie dając niczego), był zdeczka niebezpieczny w tzw. codziennym obejściu, nie dawał się precyzyjnie odważać, i w ogóle był nieprzewidywalny. Aha, i lubił się rozwarstwiać na czynniki składowe. Aż ktoś mądry wpadł na pomysł granulowania...
Mam wrażenie, że ta wiedza to kompilacja z kilku różnych źródeł. W ostatniej "Gazecie Rycerskiej" jest m.in. artykuł o tym.
I jeszcze o tytułach; ja chyba czytałam te same książki co JMP Armiger, bo:
- asan i acan miały wydźwięk z lekka protekcjonalny, nacechowany odrobinką wyższości, coś jak nasze współczesne "pan jesteś" zamiast "pan jest".
- waszmość, do co bardziej zaprzyjaźnionych albo ciut niżej stojących "wasze", to forma w miarę neutralna. "Waszmość jest" = wersja bardziej oficjalna, "waszmość jesteś" = bardziej codzienna.
- idąc wyżej w szacunku mamy "Waszmość Pana", "waszą miłość" i inne smakowitości typu JOMWMP, itd. Ale to już wysoki ceremoniał.
- jest też "waszeć", lokujący się gdzieś na pograniczu protekcjonalności i obraźliwości ("traktować kogoś z waszecia", pamietacie).
Aha: z rusznicy, hakownicy, petrynału ani niczego innego nie miałam okazji strzelać  tylko z kbkak.

Dobra.
Zajrzę do swoich książek i sprawdzę, zarówno proch, jak i acana.
Faktycznie, zaczęłam gadać bardziej o swoich odczuciach i wspominkach, niż o faktach. Paręnaście lat temu dosć gruntownie zagłębiałam się w staropolski (tak z okolic 1650-1680) "protokół dyplomatyczny", no i trochę mi we łbie zostało.
Teraz dla odmiany w pracy zgłębiam współczesny protokół dyplomatyczny, ale to już zupełnie OT.

Acan jest zwrotem miedzy bliskimi sobie towarzyszami, rodziną etc... może ciut poufały aleć sympatyczny i daje sygnał o przychylności wypowiadającego te słowa.

Chapeau bas !
W takim razie, przepraszam kolegę Armigera i zapewniam, ze uzyłem wyrażenia ,,acan" w znaczeniu XV-to wiecznym  .
Tomku, no i jak my teraz wyglądamy?
Co do prochu, Kasiu, to też chętnie przeczytam.
Wczoraj przejżałem Historię Piechoty Polskiej Wimmera, Muszkiety, Arkebuzy ,Karabiny Matuszewskiego ale nic nie znalazłem.
W Broni Strzeleckiej XIX w Frederica Myatta w wstepie, na stronie 10 w podrozdziale ,,Proch strzelniczy" :

 ,,.....Pierwszy proch był po prostu mielony na miałki pył.Miało to liczne wady z których główną było to, że w tej przypominającej mąkę mieszaninie nie było dostatecznie dużo przestrzeni wypełnionej powietrzem pomiędzy poszczegółnymi ziarnami i skutkiem tego proch spalał się powoli ...."

Zastanawiam się po prostu, czy Tomek I Armiger nie strzelali z prochu czarnego  granulowanego , zwłaszcza że Tomek pisze o strzelaniu z rewolweru.
Rewolwer na amunicję ,, rozdzielnego ładowania " z uwagi na konstrukcję (nieszczelność  pomiędzy lufą a bębnem) i kaliber (10-12 mm ?) załadowany niegranulowanym prochem według mnie zrobi po prostu psssssss.
Inna sprawa,że w XV wieku był już proch granulowany , selekcjonowany  według wielkosci ziaren ,a różnicę miedzy granulowanym a niegranulowanym podkreśla fakt,że zaczęto stosować bardziej wytrzymałe i dłuższe lufy .
Istnieje bowiem ścisła zależność pomiedzy szybkoscia spalania ładunku, jego masą i długością lufy.

Jako Wł. Łozińskiemu bym zawierzył w wilelu sprawach, to jednak w tym aspekcie miałbym pewne watpliwości, co do pogadrdliwości  tego określenia bo jest go zbyt wiele w literaturze popularnej.

J.St. Bystroń ten Pan zato  w swoich tekstach mocno koloryzuje i w wielu aspektakch popełnia koszmarne błedy.

Nie pozostaje mi zatem nic innego jak zacząć wykopaliska w biblioteczce domowej. Jak nie uda mi sie znaleźć odpowiednich kontrargumentów będę musiał odać szacunek Łozińskiemu acz napewno nie Bystroniowi;) oraz reszcie zainteresowanych i przeprosić zjadając miarkę wstydu z solą

Co do strzelania z prochu czarnego w przypadku rewolweru był to granulowany proch. W pozostałych selekcjonowanych czeskiej produkcji

Witam , przedrukowałem i czytam oba artykuły.
Niestety, nigdzie nie znalazłem wzmianki że broń załadowana taki prochem  (niegranulowanym) dawała duży odrzut. Wręcz przeciwnie.
Na drugiej stronie pierwszego artykułu, u dołu trzeciej kolumny jest następująca wzmianka :

......Po pierwszym, kilkudziesięcioletnim stosowaniu prochu miałkiego (stąd nazwa proch, w innych językach polver,poudre itp) zaczęto stosować proch ziarnisty.
Zapobiegało to rozdzielaniu się składników, a także dawało to  lepsze własności użytkowe..

Jak mogę się domyślać, w przypadku materiału miotającego, lepsze własności użytkowe to przede wszystkim większa siła miotająca, bo przecież nie kolor, zapach itd.
Granulując proch, uzyskano jego większą silę miotająca, bo ta z prochu niegranulowanego była niewystarczająca.
Nie ma też wzmianki o jego nieprzewidywalności,  itd.

Drugi artykuł w ogóle nie odnosi się do jakości prochu nie granulowanego, nie omawia różnic miedzy jednym a drugim nie ma w nim nic na temat  odrzutu dawnej broni palnej, nie przewidywalności  prochu itd., omawia różne rodzaje dział oraz sposoby ich ładowania i zwiększenia szybkostrzelności.
Oba za to są arcyciekawe !!!

Natomiast, musze się przyznać że najprawdopodobniej popełniłem błąd , sugerując ładowanie petrynału prochem niegranulowanym.
 

Jako broń z XVI w , na pewno była ładowana prochem granulowanym.
Czy wystrzał z takiej broni opartej o  ,,nie opancerzoną „ pierś był możliwy? 
Według mnie, mimo wszystko tak.
W albumie ,,Muszkiety, Arkebuzy ,Karabiny „ Romana Matuszewskiego na stronie 61 znajduje sie zdjęcie dwóch egzemplarzy tego rodzaju broni, eksponowanych zresztą w MWP.
Trzecia w kolejności od góry broń jest skatalogowana jako ,,Petrynał z zamkiem kołowym połowa XVI w.
Fragment opisu , co to jest petrynał ,ostatnie zdanie : ..... Czasami spotykana jako długa broń piechoty z zamkiem lontowym.
Broń ma 140 cm długości ( a więc prawie  tyle samo co muszkiety piechoty – 139 –157 cm , ten ostatni to niderlandzki).
Moim zdaniem z uwagi na jej długość  i zamek lontowy, jest to zdecydowanie broń piechoty (strzelców),na ogół  nie używających  napierśników.
Przynajmniej kilku musiało przeżyć wystrzał z broni opartej  np. o mostek.

A mi chodziło o  strzelanie niegranulowanym !!
Selekcjonuje się go chyba właśnie pod wzgledem wielkości ziaren.
W razie czego, do tego jedzenia soli solidarnie przystapię, ale jak WASZA MIŁOŚĆ będzie miał co szlachetnego na popicie.
Pozdrawiam, Maciek